Natuurgebieden

Ontstaan en gebruik
De Oranjeboschpolder lag ooit in de Noordzee. Doordat hier aan de noordkant van Walcheren, tegen het land aan, zandplaten ontstonden was het mogelijk om land in te polderen. Vanaf de late 13e eeuw werden de poldertjes van Vrouwenpolder bedijkt door de ambachtsheren van Zanddijk. Vanaf het ontstaan in de 14e eeuw was het gebied in gebruik als vroon. Dat is open duingrasland omgeven door struwelen, waarbij het duingrasland vaak gebruikt werd als weide. Vanaf het eind van de 18e eeuw tot het begin van de 20e eeuw stond hier een hakhoutbos. Er werden bomen geplant, meestal elzen, voor het hout. In de 2e helft van de 20e eeuw was de Oranjeboschpolder in gebruik als bouwland. De grond was daarvoor geschikt omdat, tijdens de eerste ruilverkaveling in 1957, de gehele polder is gediepploegd (± 1,50 m) en geëgaliseerd. Door het naar boven ploegen van vruchtbare klei werd deze polder veel meer geschikt voor akkerbouw.

Planten en dieren

De Oranjeboschpolder is een gebied waar veel verschillenden planten en dieren leven. In het grasland broedt in het voorjaar de scholekster, kievit en slobeend. Een andere voorkomende vogelsoort is de Patrijs. De afwisseling van struweel en grasland maakt het gebied geschikt voor deze op de grond levende fazantachtige vogel. De heggemus en de braamsluiper vinden in de struwelen een beschut plekje om te nestelen. De stekels of dorens van de meidoorn, sleedoorn, hondsroos en braam houden indringers op afstand. De damherten die in Oranjezon leven grazen regelmatig op het grasland, of ze knabbelen aan de struwelen. In de Oranjeboschpolder grazen regelmatig runderen. Zij dragen hun steentje bij aan het beheer van het gebied met hun gegraas. Ze zorgen ervoor dat het gebied niet dicht groeit. Op de hogere, droge delen, waar weinig kalk in de grond zit, groeien verschillende kleine klaversoorten zoals draadklaver en onderaardse klaver. De laaggelegen delen in de Oranjeboschpolder staan regelmatig onder water. Daardoor zijn ze kalkrijk. Hier groeit bijvoorbeeld de zilverschoon, verschillende soorten boterbloemen en watermunt. Bloemen trekken vlinders aan, zoals bijvoorbeeld het bruin blauwtje. Het water in de poelen trekt diverse amfibieën en libellen, zoals de vuurlibel.

In de 12e en 13e eeuw werd een deel van deze woonterpjes verhoogd tot 5 à 12 meter hoge bergen. Deze verhoging was niet voor een betere bescherming tegen overstromingen, maar voor een krijgskundig doel. Er werden houten, en later stenen verdedigingstorens op gebouwd. Aan de voet van deze zo genaamde kasteelbergen lag de nederhof, waar onder normale omstandigheden gewoond en gewerkt werd. Het geheel was omgeven door een gracht. In de 14e eeuw verloren de kasteelbergen hun militaire betekenis. Hun rol werd overgenomen door het stenen kasteel. Veel van de oorspronkelijke kasteelbergen zijn in latere eeuwen verdwenen. Gelukkig zijn er enkele tientallen bewaard gebleven. Ze worden aangeduid met de benaming vliedbergen, wat in feite een wat misleidende benaming is. De meeste vliedbergen zijn nu nog te vinden op Walcheren en de Bevelanden. Een enkele is nog te vinden op Schouwen-Duiveland, Tholen en Zeeuws vlaanderen. Stichting Het Zeeuwse Landschap beheert vliedbergen op Walcheren (9), Zuid-Beveland (2) en west Zeeuws vlaanderen (1). Bijzonder is het vliedbergencomplex bij Baarsdorp. Op dit terrein ligt een vrij hoge vliedberg en een kleinere, lagere berg. Rondom is nog duidelijk het oude grachtenpatroon te zien. Aan de zuidkant wordt het vliedbergterrein begrensd door een oude muur van het voormalige kerkhof van Baarsdorp. Bezienswaardig is ook de “Berg van Troje” bij Borssele. Rond deze fraai met knotwilgen begroeide vliedberg verraden de laaggelegen stukken grond waar de gracht vroeger liep. In de kern van de vliedberg is in de Tweede Wereldoorlog een bunker ingebouwd. De meeste vliedbergen worden begraasd om de plantengroei open te houden.

Toegankelijkheid

De vliedbergen zijn niet vrij toegankelijk, maar in het algemeen zijn ze goed te bekijken vanaf de aangrenzende wegen. Klik op de kaart hieronder voor een overzicht van de vliedbergen op Walcheren die in beheer zijn bij Het Zeeuwse Landschap

Daardoor kwamen algemene soorten als duinriet en Amerikaanse vogelkers. Deze verruiging wordt tegengegaan door begrazing van de duingraslanden. Zo krijgen de oorspronkelijke duinvegetaties met soorten als duinviooltje, vroegeling, muizenoortje, driedistel en kleine leeuwetand meer groeiruimte. De laatste jaren zijn ook een aantal duinvalleien hersteld. De verruigde bovenlaag werd afgeplagd en er zijn waterwinkanalen gedempt. Specifieke duinvalleiplanten als borstelbies, geelhartje, dwergzegge, melkkruid en dwergvlas hebben zich opnieuw gevestigd in deze valleien. De duinen, met hun afwisseling van dichte struwelen, duingraslanden, water en bossen, zijn een erg gunstig leefgebied voor een rijke flora en fauna. Een bijzonder punt is dat er in Oranjezon naast reeën ook een flinke populatie damherten leeft. In het najaar is Oranjezon het domein van duizenden trekvogels die zich hier tegoed doen aan een overvloed aan bessen.

Toegankelijkheid

Om het gebied te betreden dient u een toegangsbewijs te kopen (1 euro) bij de entree van het gebied. Donateurs van Stichting Het Zeeuwse Landschap en andere provinciale Landschappen hebben gratis toegang. In het duingebied zijn drie gemarkeerde wandelroutes uitgezet. Bij de entree van het gebied is er een kleine expositie waar informatie over de historie en de natuur van het gebied wordt gepresenteerd. In het gebouw ernaast exposeren regelmatig diverse kunstenaars. Naast de expositieruimte is een ruimte waarin kunstenaars de gelegenheid geboden wordt om werk te tonen. 

Vanaf 28 februari a.s. tot 10 april 2009 zal in de expositieruimte naast het bezoekerscentrum van natuurgebied Oranjezon een tentoonstelling te zien zijn van Job de Jonge (1955). Bomen spelen daarin de hoofdrol. Job heeft met behulp van takken, wortels en stukken boom een beeldtaal gemaakt die laat zien dat, door iets apart te zetten en uit te lichten, het beeld nog mooier en/of sprekender wordt. Een effect dat ook voor mensen kan gelden: haal ze uit hun omgeving, buurt, doelgroep of werkkring en beleef ze als individu. Ervaar onbevangen hun humor, warmte en kracht en sloop daarmee je vooroordelen. Job de Jonge hoopt dat voor de kijker zijn beeldtaal verstaanbaar is maar de kijker ook de mogelijkheid geeft een eigen verhaal, sfeer of emotie te ervaren. Bij de ingang van het expogedeelte van het bezoekerscentrum staat een kommetje zout. U kunt daardoor alles met een korrel zout nemen maar Niet negeren.

HONDEN ZIJN NIET TOEGESTAAN.
LET OP TEKEN. DRAAG EEN LANGE BROEK EN HOGE SCHOENEN EN CONTROLEER NA AFLOOP THUIS.

Adres: Koningin Emmaweg 22, de entree is aan het einde van de doodlopende weg (waaraan ook camping en Uitspanning Oranjezon liggen) die ligt aan de weg tussen Vrouwenpolder en Oostkapelle. Meteen rechts in die doodlopende weg is een parkeerplaats (betaald parkeren).

Het wandelgebied Oranjezon ligt aan de noordwestkust van Walcheren. Het is circa 400 ha groot en wordt beheerd door stichting het Zeeuwse Landschap. Het Zeeuwse Landschap heeft het gebied sinds 1 januari 2002 in erfpacht van Delta N.V. en van de Rijksoverheid. Oranjezon maakt deel uit van de manteling van Walcheren en lange tijd was het gebied in gebruik voor de waterwinning. In 1998 werd het gebied aangewezen als natuurmonument en inmiddels is de waterwinningsfunctie niet meer actueel.

Om het gebied te betreden heeft u een toegangsbewijs nodig. Er staat een kaartautomaat (1 euro) bij het pompstation Oranjezon. Donateurs van het Zeeuwse Landschap en hun huisgenoten hebben gratis toegang tot het gebied.

Voor u als bezoeker zijn de gedragsregels op het toegangsbewijs en op het informatiebord bij de ingang aangegeven. Belangrijk is onder meer de regel dat het gebied alleen toegankelijk is op wegen en paden. In het duingebied zijn drie gemarkeerde wandelroutes uitgezet. (zie overzichtskaart)

Geschiedenis

Het duingebied Oranjezon behoort tot de jonge duinen, die tussen 1200 en 1700 werden gevormd. Het een zeer waardevol natuurgebied. Van het strand naar de achter de duinen liggende polders zijn de volgende overgangen in de begroeiing waar te nemen. Vanaf de zeereep met zijn specifieke helmbegroeiing gaat de vegetatie geleidelijk over in duindoornstruweel. Meer landinwaarts vestigeden zich in de struwelen soorten als meidoorn, hondsroos en bramen. Vervolgens gaat de vegetatie via duingraslanden, struweel- en bosvegetaties over in natuurlijk loofbos in de binnenduinrand. Midden in het gebied ligt een naaldbos. Door vastlegging van de van oorsprong stuivende duinen en de onttrekking van drinkwater heeft de mens grote invloed uitgeoefend op de huidige aanblik van het duingebied. Ook voordat de mens zich met de duinen ging bemoeien, moet Oranjezon al een schitterend duingebied zijn geweest met duinplassen, beekjes en een groot stuifzandgebied. Door de menselijke ingrepen is er veel in het gebied veranderd, maar nog steeds is het een van de mooiste duingebieden van de Zeeuwse kust. In 1892 is de gemeente Middelburg begonnen met het onttrekken van water voorde drinkwatervoorziening van Middelburg. De waterwinning vond plaats door open waterwinkanalen en bronnen. Onder meer om te voorkomen dat de in de jaren twintig gegraven open winkanalen zouden dichtstuiven, is men ertoe overgegaan de stuifduinen vast te leggen door middel van inplanting met naaldhout. Dit naaldbos is inmiddels zeventig jaar oud en wordt geleidelijk omgevormd naar een meer natuurlijk loofhoutbos. 

Tot 1 juli 1995 is in dit gebied drinkwater gewonnen. In de toekomst zal Oranjezon alleen nog in geval van ernstige calamiteiten drinkwater leveren.

Natuurbeheer

De duinen zijn de laatste tientallen jaren plaatselijk dichtgegroeid met berk en Amerikaanse vogelkers. Daarnaast zijn de soortenrijke en voedselarme duingraslandvegetaties plaatselijk verstikt onder een dik pakket duinriet. Naast luchtverontreiniging spelen ook de verminderde begrazing en de (sinds 1953) jaarlijks terugkerende konijnenziekten een rol bij de verruiging van het duinterrein.

Het terugdringen en tegengaan van de verruiging is een van de belangrijkste onderdelen van beheer. Vanaf 1990 is er weer begonnen met begrazing en het resultaat is in het veld goed te zien. Ten westen van het pompstation is circa 75 ha verruigd duingrasland omheind. Hier grazen ongeveer 20 runderen die de struweel- en bosvorming tegengaan, zodat zich hier in de loop der jaren de oorspronkelijke duingrasvegetatie herstelt. In 1992 is in de oostelijke helft van Oranjezon het waterwinkanaal gedempt en tezamen met een drietal verruigde valleien omgevormd tot een landschap met natte duinvalleien. Runderen zorgen ervoor dat zich in de natte valleien een lage kruidenvegetatie ontwikkelt. Via diverse hekjes en overstapjes heeft u toegang tot de begrazingsgebieden. Op de wandelkaart zijn dit de gearceerde delen. Voor uw eigen veiligheid is het belangrijk dat u de runderen met rust laat en zeker niet voedert. Overigens is de betreding van het begrazingsgebied net als de rest van het duingebied, op eigen risico.

Flora en faunaOranjezon is rijk aan typische duinplanten: koningskaars, jacobskruiskruid, duinviooltje, reigersbek, ogentroost en driedistel. In de valleien groeien bijzondere platen als duizenguldenkruid, geelhartje en dwergbloem. Opvallend voor iedere wandelaar zijn ook de rijk gevarieerde mossen- en korstmossenbegroeiingen. De duinen, met hun dichte struwelen, duingraslanden en natuurlijk loofbos vormen een zeer gunstig leefgebied voor allerlei zoogdieren. In Oranjezon komen reeën en damherten voor. De reeën zijn pas begin jaren zestig in het terrein gekomen. Ook lever er kleine zoogdieren, zoals: haas, konijn, bunzing, hermelijn, wezel, mol, egel, en diverse soorten muizen. In en rondde waterwinkanalen komen de kleine watersalamander, de bruine en groene kikker en de gewone pad voor, evenals de rietvoorn en het stekelbaarsje.

Een enkele keer wordt de levendbarende hagedis waargenomen. Oranjezon vormt een ideaal gebied voor broed- en trekvogels. Er zijn ongeveer 130 vogelsoorten waargenomen, waarvan 65 soorten in het voormalige waterwingebied broeden. Als bijzondere broedvogels komen onder meer ransuil, boomvalk, groene specht, nachtegaal, tapuit en sprinkhaanzanger voor.

De hoge duintoppen in Oranjezon bieden de wandelaar vaak prachtige vergezichten. De valleien met op de achtergrond de kerktorens van pittoreske Walcherse dorpjes, maar ook de monding van de Oosterschelde met zijn wereldberoemde stormvloedkering zijn soms op afstand te zien. Zo is een wandeling in Oranjezon altijd afwisselend en altijd de moeite waard. 

De toekomst van Oranjezon is bij stichting Het Zeeuwse Landschap in veilige handen. Door een op behoud en bescherming gericht beheer proberen wij de natuurwaarden voor het nageslacht te bewaren en verder uit te bouwen. Dat doen we niet alleen hier, maar ook in tal van andere Zeeuwse natuurgebieden. Wie dit belangrijke werk wil steunen is welkom als donateur. Dat kost slechts 15 Euro per jaar. Naast gratis toegang tot Oranjezon* bieden wij onze donateurs onder meer een fraai welkomstgeschenk en een kleurig kwartaalblad. Maar het belangrijkst blijft natuurlijk  dat u als donateur bijdraagt aan het behoud van natuur en landschap in Zeeland. Nadere informatie vindt u op onze website www.hetzeeuwselandschap.nl of op ons hoofdkantoor telefoon 0113-569110 (tijdens kantoortijden)

* Ook (gepensioneerde) medewerkers van DELTA N.V. en hun huisgenoten hebben gratis toegang tot het gebied.